BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI SƠN LA, HIỆN TRẠNG VÀ HÀNH ĐỘNG ỨNG PHÓ

4/7/2014 8:44:44 AM

Biến đổi khí hậu (BĐKH) mà trước hết là hiện tượng nóng lên trên phạm vi toàn cầu và nước biển dâng là những thách thức lớn đối với nhân loại trong thế kỷ 21. Thiên tai và các hiện tượng khí hậu cực đoan đang ngày càng gia tăng chưa từng có ở nhiều nơi trên thế giới, đang là mối lo ngại của các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

Ở Việt Nam, xu thế biến đổi của nhiệt độ và lượng mưa là rất khác nhau trên các vùng trong 50 năm qua. Nhiệt độ trung bình năm tăng khoảng 0,50C trên phạm vi cả nước và lượng mưa dự kiến sẽ gia tăng. Việt Nam sẽ đối mặt với những trận bão nhiệt đới mạnh hơn. Mực nước biển dự kiến sẽ dâng cao 33 cm vào năm 2050 và 1 m vào năm 2100. BĐKH với các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn ra hàng năm như hạn hán, lũ lụt, bão, lốc xoáy, giá rét, nhiễm mặn, sạt lở, xói mòn,... gây tổn thất lớn về cơ sở hạ tầng, thiệt hại trong các lĩnh vực nông - lâm - ngư nghiệp, y tế, môi trường...
Là một tỉnh miền núi, Sơn La luôn phải hứng chịu nhiều loại hình thiên tai như: lũ quét, lũ ống. Trong những năm gần đây, dưới sự tác động của BĐKH thì các loại hình thiên tai sẽ gia tăng về mức độ và tần số; các tai biến thiên nhiên liên quan đến trượt lở đất, lũ lụt, lũ ống, lũ quét…đang có xu hướng gia tăng ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển kinh tế, xã hội của địa phương.
Các số liệu thống kê về thiệt hại do thiên tai trên địa bàn của tỉnh trong giai đoạn 2001 - 2005 và giai đoạn 2006 - 2010, cho thấy: tổng số người chết tăng 46% từ 62 người chết giai đoạn 2001 - 2005 lên 91 người giai đoạn 2006 - 2010; nhà cửa bị thiệt hại tăng 146% (giai đoạn 2001 - 2005 là 10.400 ngôi nhà, giai đoạn 2006 - 2010 là 25.607 ngôi nhà bị thiệt hại); thiệt hại về sản xuất nông nghiệp tăng 12,4 lần; về giao thông tăng 5,3 lần; tổng giá trị thiệt hại trong giai đoạn 2006 - 2010 là 1.111 tỷ đồng, tăng 10 lần so với giai đoạn 2001 - 2005. Vụ đông xuân năm 2010 - 2011 Sơn La đã xảy ra đợt rét đậm, rét hại kéo dài, nhiệt độ không khí ban ngày thường xuyên ở mức thấp <150C, nhiệt độ ban đêm có lúc xuống đến 6°C, vùng núi cao nhiệt độ xuống đến 5°C. Cùng lúc dịch bệnh lở mồm long móng đã xảy ra tại 232 bản 83 xã của 11 huyện, thành phố trong toàn tỉnh kết hợp với đợt rét đậm, rét hại kéo dài đã gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Số lượng gia súc bị thiệt hại do rét đậm rét hại trong vụ đông xuân 2010 - 2011 là 18.812 con trong đó: gia súc 14.467 con; gia cầm 4.345 con. Tổng giá trị thiệt hại trên 46 tỷ đồng. Tỉnh Sơn La ngoài đặc điểm khó khăn về điều kiện phát triển kinh tế, tỉnh còn có số lượng người dân tộc thiểu số rất lớn, đây là những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất đối với những thách thức do BĐKH gây ra.
Hậu quả của BĐKH đối với Sơn La là nghiêm trọng và là một nguy cơ hiện hữu cho mục tiêu xoá đói giảm nghèo, cho việc thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ và sự phát triển bền vững của đất nước.
Theo kịch bản biến đổi khí hậu cho tỉnh Sơn La, đến năm 2020, nhiệt độ trung bình ở tỉnh Sơn La tăng 0,4 - 0,650C so với giai đoạn 1980 - 1999; nhiệt độ trung bình năm đến năm 2050 tăng từ 1 - 1,70C; nhiệt độ trung bình năm đến năm 2100 tăng từ 2 - 3,30C; số ngày có nhiệt độ tối cao lớn hơn 350C có xu hướng tăng lên, số ngày có nhiệt độ dưới 130C có xu thế giảm dần, lượng mưa hàng năm trên toàn lãnh thổ Sơn La tăng theo thời gian: Năm 2010, lượng mưa tại trạm Bắc Yên tăng 1,3%, tại trạm Sông Mã tăng 0.6%; đến năm 2050, lượng mưa tại hai trạm sẽ tăng tương ứng là 4.7% và 2.2%; đến năm 2100 là 6.4% và 2.4%.
Đứng trước thực tiễn đó, tỉnh Sơn La đã xây dựng “Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH”, “Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá XI về chủ động ứng phó với BĐKH, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường giai đoạn 2013-2020”. Trong danh mục các dự án ưu tiên ứng phó với BĐKH tỉnh Sơn La thuộc kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH của tỉnh, đã đề xuất các dự án “Nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác phòng chống và giảm nhẹ thiên tai”, “Tuyên truyền nâng cao, chủ động phòng chống thiên tai cho người dân, trong đó lấy cán bộ đoàn thanh niên làm nòng cốt”, “Nâng cao nhận thức về công tác phòng chống lũ quét, phòng chống và chữa cháy rừng cho học sinh (bậc trung học cơ sở)”. Việc truyền thông, nâng cao nhận thức cho các đối tượng bằng các phương pháp, hình thức, các kênh nhận thức và thay đổi thái độ, hành vi khác nhau sẽ hỗ trợ cộng đồng tiếp cận các chính sách mới theo hướng tích cực với môi trường và khí hậu. Không chỉ các cơ quan nhà nước chịu trách nhiệm giảm phát thải khí nhà kính (nguyên nhân chính gây ra BĐKH), mà các doanh nghiệp, cộng đồng và cá nhân cần được khuyến khích tham gia thực hiện các chương trình, hoạt động giảm phát thải khí nhà kính. Các hoạt động tuyên truyền trên các kênh thông tin đại chúng và đội ngũ nhân viên được tập huấn về BĐKH sẽ giúp cộng đồng tìm hiểu và giải thích các hiện tượng về BĐKH đang diễn ra xung quanh, gợi ý một số cách thay đổi thói quen để sống “xanh” hơn, xây dựng môi trường sống tốt đẹp hơn.
Lê Thị Thủy - Phòng TNN, KS, KTTV